TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU     

 

 

A-   TÜRK VATANDAŞLIĞININ KAZANILMASI. 1

1- Doğumla kazanılan vatandaşlık. 1

1.1-Soy bağı 1

1.2-Doğum yeri 1

2- Sonradan kazanılan vatandaşlık. 2

2.1- Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılması 2

2.2- Türk vatandaşlığının evlenme yoluyla kazanılması 3

2.3- Türk vatandaşlığının evlat edinilme ile kazanılması 3

2.4- Türk vatandaşlığının seçme hakkı ile kazanılması 3

B- TÜRK VATANDAŞLIĞININ KAYBI. 3

1-Yetkili makam kararı ile kayıp yolları 3

1.1-Türk vatandaşlığından çıkma. 3

1.2-Türk vatandaşlığını kaybettirme. 4

1.3-Türk vatandaşlığının iptali 4

2-  Türk vatandaşlığının seçme hakkı ile kaybı 4

2.1- Seçme hakkı ile Türk vatandaşlığını kaybetmenin geçerliliği ve sonuçları 5

C-DİĞER HÜKÜMLER.. 5

1-Türk vatandaşlığının ispatı 5

2-Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları 5

3- 403 sayılı Kanuna göre Türk vatandaşlığını kaybedenler 5

4-Çok vatandaşlık. 5

 

 

         

29 Mayıs 2009 tarih ve 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu ile, Türk vatandaşlığının kazanılması ve kaybına dair iş ve işlemlerin yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar açıklanmıştır. Bu usul ve esaslara göre;[1]

 

        A-   TÜRK VATANDAŞLIĞININ KAZANILMASI

 

         Türk vatandaşlığı, doğumla veya sonradan kazanılır.

           1- Doğumla kazanılan vatandaşlık

            Doğumla kazanılan Türk vatandaşlığı, soy bağı veya doğum yeri esasına göre kendiliğinden  kazanılır. Doğumla kazanılan vatandaşlık doğum anından itibaren hüküm ifade eder.

               1.1-Soy bağı

               -Türkiye içinde veya dışında Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan       çocuk Türk vatandaşıdır.

               -Türk vatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik birliği dışında doğan çocuk Türk vatandaşıdır.

               -Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik birliği dışında doğan çocuk ise soy bağı kurulmasını sağlayan usul ve esasların yerine getirilmesi halinde Türk vatandaşlığını kazanır.

              1.2-Doğum yeri

               -Türkiye'de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır.

              -Türkiye'de bulunmuş çocuk aksi sabit olmadıkça Türkiye'de doğmuş sayılır.      

           

          2- Sonradan kazanılan vatandaşlık

            Sonradan kazanılan Türk vatandaşlığı, yetkili makam kararı veya evlat edinilme ya da seçme hakkının kullanılması ile gerçekleşir.

              2.1- Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılması

              Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen bir yabancı, gerekli şartları taşıması halinde yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilir. Ancak, aranan şartları taşımak vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz.

 

                 2.1.1- Başvuru için aranan şartlar

                 Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancılarda;

          a) Kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak,

          b) Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet etmek,

          c) Türkiye'de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmek,

          ç) Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak,

          d) İyi ahlak sahibi olmak,

          e) Yeteri kadar Türkçe konuşabilmek,

          f) Türkiye'de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak,

          g) Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak,

          şartları aranır.

              Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancılarda, yukarıda sayılan şartlarla birlikte, taşıdıkları devlet vatandaşlığından çıkma şartı da aranabilir. Bu takdirin kullanılmasına ilişkin esasların tespiti Bakanlar Kurulunun yetkisindedir.

            

                  2.1.2- Türk vatandaşlığının kazanılmasında istisnai haller

                  Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla Bakanlığın teklifi, Bakanlar Kurulunun kararı ile aşağıda belirtilen yabancılar Türk vatandaşlığını kazanabilirler.

          a) Türkiye'ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel, sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulan kişiler.

          b) Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler.

          c) Göçmen olarak kabul edilen kişiler.

 

                2.1.3-Türk vatandaşlığının ikamet şartı aranmaksızın yeniden kazanılması

               Millî güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla aşağıda belirtilen kişiler Türkiye'de ikamet etme süresine bakılmaksızın, Türk vatandaşlığını Bakanlık kararıyla yeniden kazanabilirler.

          a) Çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler.

          b) Ana veya babalarına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybedenlerden 21 inci maddede öngörülen süre içerisinde seçme hakkını kullanmayanlar.

         

                 2.1.4- Türk vatandaşlığının ikamet şartına bağlı olarak yeniden kazanılması

                29 uncu madde uyarınca Türk vatandaşlığı kaybettirilenler Bakanlar Kurulu kararıyla, 34 üncü madde uyarınca Türk vatandaşlığını kaybedenler Bakanlık kararıyla, millî güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunmaması ve Türkiye'de üç yıl ikamet etmek şartıyla Türk vatandaşlığını yeniden kazanabilirler.

         

 

                2.1.5- İkamet ve sürelerin hesaplanması

               Bir yabancı için ikamet, Türk kanunlarına uygun olarak Türkiye'de oturmaktır. Türk vatandaşlığını kazanma talebinde bulunan bir yabancı başvuru için aranan ikamet süresi içinde toplam altı ayı geçmemek üzere Türkiye dışında bulunabilir. Türkiye dışında geçirilen süreler bu Kanunda öngörülen ikamet süreleri içinde değerlendirilir.

         

          

 

              2.1.6-Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılmasının geçerliliği ve sonuçları

            -Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılması eşin vatandaşlığına tesir etmez. Ana veya babanın Türk vatandaşlığını kazandığı tarihte velayeti kendisinde bulunan çocukları, diğer eşin muvafakat etmesi halinde Türk vatandaşlığını kazanır. Muvafakat verilmemesi halinde ana veya babanın mutad meskeninin bulunduğu ülkedeki hakim kararına göre işlem yapılır. Türk vatandaşlığını birlikte kazanan ana ve babanın çocukları da Türk vatandaşlığını kazanır.

           -Ana veya babanın Türk vatandaşlığını kazandığı tarihte kendileri ile birlikte işlem görmeyen çocukları, ergin olduktan sonra Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvurdukları takdirde haklarında 11 inci madde hükümleri uygulanır.

              2.2- Türk vatandaşlığının evlenme yoluyla kazanılması

               -Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuruda bulunabilir. Başvuru sahiplerinde;

          a) Aile birliği içinde yaşama,

          b) Evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama,

          c) Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmama,

          şartları aranır.

                -Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evliliğin sona ermesi halinde (a) bendindeki şart aranmaz.

                -Evlenme ile Türk vatandaşlığını kazanan yabancılar evlenmenin butlanına karar verilmesi halinde evlenmede iyiniyetli iseler Türk vatandaşlığını muhafaza ederler.

              2.3- Türk vatandaşlığının evlat edinilme ile kazanılması

               Bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan kişi, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla, karar tarihinden itibaren Türk vatandaşlığını kazanabilir.

              2.4- Türk vatandaşlığının seçme hakkı ile kazanılması

               27 nci madde uyarınca ana veya babalarına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybeden çocuklar ergin olmalarından itibaren üç yıl içinde seçme hakkını kullanmak suretiyle Türk vatandaşlığını kazanabilirler.

          B- TÜRK VATANDAŞLIĞININ KAYBI

 

          Türk vatandaşlığı, yetkili makam kararı veya seçme hakkının kullanılması ile kaybedilir.

         1-Yetkili makam kararı ile kayıp yolları

          Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kaybı, çıkma veya kaybettirme ya da vatandaşlığa alınmanın iptali ile gerçekleşir.

               1.1-Türk vatandaşlığından çıkma

                 Türk vatandaşlığından çıkmak için izin isteyen kişilere aşağıdaki şartları taşımaları halinde Bakanlıkça çıkma izni veya çıkma belgesi verilebilir.

          a) Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak.

          b) Yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış olmak veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtiler bulunmak.

          c) Herhangi bir suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranan kişilerden olmamak.

          ç) Hakkında herhangi bir mali ve cezai tahdit bulunmamak.

 

                 1.1.1-Türk vatandaşlığından çıkma belgeleri

               -Yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmak üzere Türk vatandaşlığından çıkmak için izin isteyenlerden talepleri uygun görülenlere Bakanlıkça, Türk vatandaşlığından çıkma izin belgesi; verilen izin sonucunda veya önceden yabancı bir devlet vatandaşlığını kazandığını belgeleyenlere ise Türk vatandaşlığından çıkma belgesi verilir.

              -Çıkma izin belgesi, karar tarihinden itibaren iki yıl geçerlidir. İzin belgesini alanlar bu süre içerisinde yurt içinde ikamet edilen yer valiliğine, yurt dışında ise dış temsilciliklere yabancı devlet vatandaşlığını kazandıklarına dair bilgi ve belgeleri vermek zorundadır. Süresi içinde yabancı devlet vatandaşlığının kazanılamaması durumunda çıkma izin belgesi geçersiz hale gelir.

         

                 1.1.2-Türk vatandaşlığından çıkmanın geçerliliği ve sonuçları

             - Çıkma belgesinin ilgiliye imza karşılığı teslimi ile Türk vatandaşlığı kaybedilir. Türk vatandaşlığını kaybeden kişilerin nüfus aile kütüklerindeki kayıtları kapatılır ve kayıp tarihinden itibaren yabancı muamelesine tabi tutulurlar.

             -Eşlerden birinin çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybetmesi diğer eşin vatandaşlığına tesir etmez. Türk vatandaşlığını kaybeden ana ya da babanın talebinin bulunması ve diğer eşin de muvafakat etmesi halinde çocukları da kendileri ile birlikte Türk vatandaşlığını kaybederler. Muvafakat verilmemesi halinde hakim kararına göre işlem yapılır. Çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını birlikte kaybeden ana ve babanın çocukları da Türk vatandaşlığını kaybeder.

            -Vatandaşlığın kaybı, çocukları vatansız kılacak ise bu madde hükümleri uygulanmaz.

         

                1.1.3-Çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden kişilere tanınan haklar

               Doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve kendileri ile birlikte işlem gören çocukları; millî güvenliğe ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla askerlik hizmetini yapma yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ve muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakları dışında, sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı kalmak ve bu hakların kullanımında ilgili kanunlardaki hükümlere tabi olmak şartıyla Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam ederler.

               1.2-Türk vatandaşlığını kaybettirme

                  Aşağıda belirtilen eylemlerde bulundukları resmi makamlarca tespit edilen kişilerin Türk vatandaşlığı Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararı ile kaybettirilebilir.

          a) Yabancı bir devletin, Türkiye'nin menfaatlerine uymayan herhangi bir hizmetinde bulunup da bu görevi bırakmaları kendilerine yurt dışında dış temsilcilikler, yurt içinde ise mülki idare amirleri tarafından bildirilmesine rağmen, üç aydan az olmamak üzere verilecek uygun bir süre içerisinde kendi istekleri ile bu görevi bırakmayanlar.

          b) Türkiye ile savaş halinde bulunan bir devletin her türlü hizmetinde Bakanlar Kurulunun izni olmaksızın kendi istekleriyle çalışmaya devam edenler.

          c) İzin almaksızın yabancı bir devlet hizmetinde gönüllü olarak askerlik yapanlar.

               1.3-Türk vatandaşlığının iptali

                 Türk vatandaşlığını kazanma kararı; ilgilinin yalan beyanı veya vatandaşlığı kazanmaya esas teşkil eden önemli hususları gizlemesi sonucunda vuku bulmuş ise kararı veren makam tarafından iptal edilir.

 

              1.3.1-İptal kararının geçerliliği ve sonuçları

                İptal kararı, karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder. İptal kararı ilgili kişiye bağlı olarak Türk vatandaşlığını kazanan eş ve çocuklar hakkında da uygulanır.

         

                 1.3.2-Malların tasfiyesi

                Vatandaşlığı iptal edilenler hakkında 15/7/1950 tarihli ve 5683 sayılı Yabancıların Türkiye'de İkamet ve Seyahatleri Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Bunlardan mallarının tasfiyesi gerekli görülen hallerde bu husus iptal kararında belirtilir. Bu kişiler en geç bir yıl içinde Türkiye'deki mallarını tasfiye etmek zorundadır. Aksi halde, malları Hazinece satılarak bedelleri nam ve hesaplarına kamu haznedarlığı sistemine dahil bir kamu bankasına yatırılır.

                Bu kişiler iptal kararı aleyhine yargı yoluna başvurdukları takdirde malların tasfiyesi dava sonuna bırakılır.

        2-  Türk vatandaşlığının seçme hakkı ile kaybı

             Aşağıda durumları belirtilenler, ergin olmalarından itibaren üç yıl içinde Türk vatandaşlığından ayrılabilirler.

          a) Ana ya da babadan dolayı soy bağı nedeniyle doğumla Türk vatandaşı olanlardan yabancı ana veya babanın vatandaşlığını doğumla veya sonradan kazananlar.

          b) Ana ya da babadan dolayı soy bağı nedeniyle Türk vatandaşı olanlardan doğum yeri esasına göre yabancı bir devlet vatandaşlığını kazananlar.

          c) Evlat edinilme yoluyla Türk vatandaşlığını kazananlar.

          ç) Doğum yeri esasına göre Türk vatandaşı oldukları halde, sonradan yabancı ana veya babasının vatandaşlığını kazananlar.

          d) Herhangi bir şekilde Türk vatandaşlığını kazanmış ana veya babaya bağlı olarak Türk vatandaşlığını kazananlar.

              Yukarıdaki hükümler gereğince vatandaşlığın kaybı ilgiliyi vatansız kılacak ise seçme hakkı kullanılamaz.

              2.1- Seçme hakkı ile Türk vatandaşlığını kaybetmenin geçerliliği ve sonuçları

                Seçme hakkı ile Türk vatandaşlığının kaybı, bu hakkın kullanılmasına dair şartların varlığının tespitine ilişkin karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder.

                Seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığından ayrılan kişilerin eşleri ve çocukları hakkında 27 nci madde hükümleri uygulanır.

             C-DİĞER HÜKÜMLER

            1-Türk vatandaşlığının ispatı

           Türk vatandaşlığının ispatı herhangi bir şekle tabi değildir. Aşağıdaki resmi kayıt ve belgeler, aksi sabit oluncaya kadar ilgilinin Türk vatandaşı olduğuna karine teşkil eder.

          a) Nüfus kayıtları.

          b) Nüfus cüzdanları.

          c) Pasaport veya pasaport yerine geçen belgeler.

            2-Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları

           Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuruda bulunan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları, Türk vatandaşı olmak istediklerini yazılı olarak beyan ettikleri takdirde Türk vatandaşlığını kazanırlar.

           Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşlığını sonradan kazanmış olanlar hakkında 11 inci maddede belirtilen hükümler uygulanır.

           3- 403 sayılı Kanuna göre Türk vatandaşlığını kaybedenler

            Aşağıdaki nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybetmiş olan kişiler başvurmaları halinde, millî güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak kaydıyla, Türkiye'de ikamet etme şartı aranmaksızın Bakanlar Kurulu kararı ile yeniden Türk vatandaşlığına alınabilirler.

         a) İzin almaksızın kendi istekleriyle yabancı bir Devlet vatandaşlığını kazananlar,
         ç)  Yurt dışında bulunup da muvazzaf askerlik görevini yapmak veya Türkiye`de savaş ilanı üzerine, yurt dışında bulunup da, yurt savunmasına katılmak için yetkili kılınmış makamlar tarafından usulen yapılacak çağrıya mazeretsiz olarak üç ay içinde icabet etmeyenler,
        d)  Sevk sırasında veya kıtalarına katıldıktan sonra yurt dışına kaçıp da kanuni süre içinde dönmeyenler,
        e)  Silahlı Kuvvetler mensupları ile askerlik görevini yapmakta olanlardan görev, izin, hava değişimi veya tedavi için yurt dışında bulunup da süresi bittiği halde mazeretsiz olarak üç ay içinde geri dönmeyenler,

            4-Çok vatandaşlık

           Herhangi bir nedenle yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanan kişilerin, bu durumlarına ilişkin belgeleri ibraz etmeleri ve yapılacak inceleme sonucunda kayden aynı kişiler olduklarının tespiti halinde, nüfus aile kütüklerindeki kayıtlarına çok vatandaşlığa sahip olduklarına dair açıklama yapılır.

           



[1]Adı geçen Kanun 12.06.2009 tarihli Resmi Gazetede yayınlanmış olup ilgili kanunun tam metnine  http://rega.basbakanlik.gov.tr/eskiler/2009/06/20090612-1.htm adresinden ulaşabilirsiniz.