ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME FAALİYETLERİNİN DESTEKLENMESİ*

Günümüzde teknolojik ve ekonomik yönden sürekli değişimin yaşandığı bir çevrede faaliyet gösteren   işletmelerin, rekabet edebilmeleri ve varlıklarını sürdürebilmeleri için bu değişime ayak uydurabilecek donanıma sahip olmaları gerekmektedir. Her işletmenin bilinçli ve sistematik şekilde yapacağı Araştırma Geliştirme çalışmaları ve ortaya çıkarılan yenilikler şüphesiz ki verimliliği artıracak , bu durum ülke ekonomisini de olumlu yönde etkileyecektir.

Ülkemizde sanayi ve teknoloji alanında yapılan araştırma geliştirme harcamalarının diğer ülkelere nazaran çok düşük olduğu bilinmektedir. Bu eksikliğin giderilmesi, ülke ekonomisinin uluslararası düzeyde rekabet edebilecek bir yapıya kavuşması için  teknolojik bilgi üretilmesi, teknoloji yoğun üretime yönelik yatırımların artırılması amacıyla; 28.02.2008 tarihinde  “Araştırma Geliştirme  Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun” TBMM tarafından kabul edilmiş ve 12.03.2008 tarihinde 26814 sayılı resmi gazetede yayımlanmıştır.

Bu kanunla getirilen destek ve teşvik unsurlarından özellikle sanayi ve teknoloji alanında faaliyet gösteren işletmelerle, ar-ge projelerinde çalışanların yararlanması sağlanmıştır. Buna göre;

-          KOSGEB tarafından oluşturulan Teknoloji Merkezi İşletmeleri;

-          Türkiye’de faaliyet gösteren,organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş, münhasıran yurt içinde araştırma-geliştirme faaliyetlerinde bulunan, en az 50 tam zaman eşdeğer Ar-Ge Personeli istihdam eden   Ar-Ge Merkezleri

-          Ar-Ge projelerinde çalışan Ar-Ge ve Destek personeli

-          Birden fazla kuruluşun rekabet öncesinde Ar-Ge faaliyetlerine yönelik olarak yapılan ve fizibiliteye dayanan iş birliği anlaşması kapsamında,bilimsel ve teknolojik niteliği olan  Rekabet Öncesi İş Birliği Projeleri

-          Teknogirişim Sermayesinden faydalanacak kişi ve kurumlar

kanun kapsamında sayılmaktadır.

1 Nisan 2008’ de  yürürlüğe girecek olan kanunla, yukarıda sayılan kişi ve kurumlara, 2023 yılı sonuna kadar, Ar-ge indirimi , Gelir Vergisi stopajı teşviki , Sigorta primi desteği , Damga Vergisi istisnası ve Teknogirişim sermayesi desteği olmak üzere beş ayrı destek ve teşvik sağlanmaktadır.   

  1. Ar-Ge İndirimi:

Teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, Kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projelerinde, Rekabet öncesi işbirliği projelerinde, teknogirişim sermaye desteklerinden yararlananlarca gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamı ile 500 ve üzerinde tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden Ar-Ge merkezlerinde o yıl yapılan Ar-Ge ve yenilik harcamasının bir önceki yıla göre artışının yarısı kurum kazancının ve ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılır.

Kazancın yetersiz olması durumunda; ilgili hesap döneminde indirim konusu yapılamayan tutarlar sonraki hesap dönemlerine devredilecektir. Devredilen tutarlar, takip eden yıllarda her yıl belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır. Yapılan harcamalar , Vergi Usul Kanununa göre aktifleştirilerek itfa edilecek, bir iktisadi kıymet oluşmaması halinde ise; harcamalar doğrudan gider yazılacaktır.

  1. Gelir Vergisi Stopajı Teşviki

Kanunla getirilen Gelir Vergisi Stopaj Teşviki’ nden;  Teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar- Ge merkezlerinde, Kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen ya da TÜBİTAK tarafından yürütülen Ar-Ge ve yenilik projelerinde, Teknogirişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmelerde ve rekabet öncesi işbirliği projelerinde çalışan Ar-Ge ve Destek personeli yararlanacaktır.

Kamu personeli bu kapsamın dışında tutulmuştur.

Yukarıda sayılan işletmelerde ve projelerde çalışan Ar- Ge ve Destek personelinin bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretlerinin doktoralı olanlar için % 90’ı, diğerleri için % 80’i gelir vergisinden müstesnadır.

  1. Sigorta Primi Desteği:

Kamu personeli hariç olmak üzere; Gelir vergisi Stopajı teşvikinden yararlanmaya hak kazanan Ar-Ge ve Destek personeli ile 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanununun geçici 2. maddesi uyarınca ücreti gelir vergisinden istisna olan personelin bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretleri üzerinden hesaplanan Sigorta Primi İşveren Hissesinin %50’si, her çalışan için 5 yıl süreyle Maliye Bakanlığı bütçesine konulacak ödenekten karşılanacaktır.

Kanunda geçen Ar-Ge personeli; Ar-Ge faaliyetlerinde doğrudan görevli araştırmacı ve teknisyenleri, Destek personeli ise; Ar-Ge faaliyetlerine katılan veya bu faaliyetlerle doğrudan ilişkili yönetici,teknik eleman, laborant,sekreter,işçi ve benzeri personeli ifade etmektedir.

Destek personeli ile ilgili getirilen sınırlamaya göre; gelir vergisi stopajı ve sigorta primi işveren hissesine ilişkin teşviklerden yararlanacak olan destek personeli tam zaman eşdeğeri sayısı; toplam tam zamanlı Ar-Ge personeli sayısının %10’unu geçmeyecektir. Bu konuda dikkat edilmesi gereken diğer bir nokta asgari Ar-Ge personeli sayısının hesaplanmasıdır. Yapılacak hesaplamada fiilen ve tam zamanlı olarak çalışan personelin üçer aylık dönemler itibariyle ortalaması esas alınmalıdır.

  1. Damga Vergisi İstisnası:

5746 sayılı kanun kapsamındaki her türlü Ar-Ge ve Yenilik faaliyetleri ile ilgili olarak düzenlenen kağıtlardan damga vergisi alınmayacaktır.

  1. Teknogirişim Sermayesi Desteği

Teknogirişim Sermayesi Desteği; örgün öğrenim veren üniversitelerin herhangi bir lisans programından bir yıl içinde mezun olabilecek durumdaki öğrenciler, yüksek lisans ve doktora öğrencileri ile lisans,yüksek lisans veya doktora derecelerinden birini ön başvuru tarihinden en çok 5 yıl önce almış kişilerin teknoloji ve yenilik odaklı iş fikirlerini nitelikli istihdam yaratma potansiyeli yüksek teşebbüslere dönüştürebilmelerini teşvik etmek amacıyla verilen sermaye desteğidir.

Bu şartları taşıyan kişilere merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri tarafından, bir defaya mahsus olmak üzere teminat alınmaksızın 100.000 YTL’ ye kadar “Teknogirişim Sermayesi Desteği” hibe olarak verilecektir.

Düzenlemeye göre, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin tümü tarafından yapılan ödemelerin toplamı, her takvim yılı için 10.000.000 Yeni Türk Lirasını geçemeyecek  ve bu tutarlar, takip eden yıllarda  yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanacaktır.

Araştırma ve  Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Kanunu’ndan yararlanacak kişilerin istenen şartları taşıdıklarına ilişkin tespitler en geç  2 yıllık süreler itibariyle yapılacaktır.

Rekabet Öncesi İşbirliği Projeleri İçin Açılacak Hesap:

Rekabet öncesi işbirliği projelerinde işbirliğini oluşturan kuruluşların bu işbirliğine yaptıkları katkılar, işbirliği protokolünde belirlenen kuruluşlardan biri adına açılacak özel bir hesapta izlenecektir. Bu hesaba aktarılan tutarların harcamanın yapıldığı dönemde Ar-Ge harcaması olarak kabul edileceği ve proje dışında başka bir amaç için kullanılamayacağı gibi proje hesabında toplanan bu tutarlar, proje özel hesabı açan kuruluşun kazancının tespitinde gelir olarak dikkate alınmayacaktır.

Ar-Ge ve Yenilik Faaliyetlerinde Bulunanlara Sağlanan Destekler İçin Açılacak Özel Fon Hesabı

5746 saylı kanuna göre; Ar-Ge ve Yenilik faaliyetinde bulunan kişi ve kurumların; Kamu kurum ve kuruluşlarından, Kanunla kurulan vakıflardan, Uluslar arası fonlardan aldıkları desteklerin özel bir fon hesabında tutulması gerekmektedir.

Bu fon, vergiye tabi kazancın ve ilgili yılda yapılan Ar-Ge harcaması tutarının tespitinde dikkate alınmayacaktır. Bu fonun, elde edildiği hesap dönemini izleyen 5 yıl içinde sermayeye ilâve dışında herhangi bir şekilde başka bir hesaba nakledilmesi veya işletmeden çekilmesi halinde, zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler ziyaa uğratılmış sayılacaktır.

Kanunda Öngörülen Şartların İhlali veya Teşvik ve Destek Unsurlarının Amacı Dışında Kullanılması:

Kanunda belirtilen şartların ihlal edilmesi veya bu kapsamda verilen desteklerin amacı dışında kullanılması durumunda; zamanında tahakkuk ettirilmemiş  vergiler yönünden vergi ziyaı doğmuş sayılacaktır. Sağlanan vergi dışı destekler ise, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ve gecikme zammı uygulanmak suretiyle tahsil edilecektir.

5746 sayılı kanunun kapsamındaki destek ve teşviklerden yararlananların,ayrıca yararlanamayacakları kanun hükümleri:

5746 sayılı kanunun kapsamındaki destek ve teşviklerden yararlananlar; 

-          193 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinin birinci fıkrasının (9) numaralı bendi hükümlerinden,

-          5520 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi hükümlerinden,

-          29/1/2004 tarihli ve 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun aynı mahiyetteki hükümlerinden

ayrıca yararlanamayacaklardır.

193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile 5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nda Yapılan Değişiklikler:

5746 sayılı kanunla yapılan değişikliğe göre; 93 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinin birinci fıkrasının (9) numaralı bendi ile 5520 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen “araştırma ve geliştirme harcamaları tutarı” %40’tan %100’ e çıkarılmıştır.

 

 

Kanunun Uygulanmasına ve Denetimine ilişkin usul ve esaslar:

5746 sayılı kanunun uygulanmasına ve denetimine ilişkin usul ve esaslar; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’nun  (TÜBİTAK) görüşü alınmak suretiyle, Maliye Bakanlığı ve Sanayi Bakanlığı tarafından birlikte çıkarılacak yönetmelikle belirlenecektir.

 

 

*Meryem Dindar