TARIM SEKTÖRÜNE YÖNELİK ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME PROJELERİNİN DESTEKLENMESİ

Tarım ve Köyişleri Bakanlığının ve tarım sektörünün ihtiyaç duyduğu öncelikli konulara ilişkin bilgi ve teknolojilerin geliştirilmesi ve çiftçiler ile tarımsal sanayicilere aktarılması amacıyla, uygun görülen araştırma geliştirme projelerine doğrudan destekleme ödemesi yapılmasını sağlamak amacıyla  28 Eylül 2007 tarihinde bu uygulamayla ilgili usul ve esaslar belirlenmiştir[1]. Bu usul ve esaslar;  üniversiteler, sivil toplum örgütleri, meslek kuruluşları, çiftçi örgütleri, özel sektör ve gerçek kişiler tarafından yürütülen AR-GE projelerinin  desteklenmesine yöneliktir.

Destekleme kapsamında önce Müsteşar Yardımcısı başkanlığında, Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürü, Tarımsal Üretim Geliştirme Genel Müdürü, Koruma Kontrol Genel Müdürü ve Teşkilatlanma Destekleme Genel Müdürü ile Strateji Geliştirme Başkanı, TÜBİTAK'tan bir temsilci, üniversitelerin ilgili fakültelerinden iki öğretim üyesi, Türkiye Ziraat Odaları Birliği, Ziraat Mühendisleri Odası ve Türk Veteriner Hekimleri Birliği'nden birer temsilci olmak üzere başkan dahil on iki üyeden oluşan bir değerlendirme kurulu oluşturulur. Araştırma ve geliştirme önceliklerinin yıllık olarak belirlenmesi, teklif edilen projelerin bu önceliklere göre değerlendirilerek seçilmesi, 2007 yılı bütçe ödeneğini aşmamak üzere projelere verilecek destek miktarının belirlenmesi, sonuçlanan projelerin revizyonu, durdurulması, süre uzatımı, nihai kabulü ve iptali konularının karara bağlanması kurulun sorumluluklarını oluşturur.

Ayrıca TAGEM Genel Müdürü Başkanlığında (Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü), TAGEM Genel Müdürünün görevlendireceği bir Daire Başkanı ve görevlendirilen Daire Başkanının bağlı olduğu Genel Müdür Yardımcısından oluşan sekreterya oluşturulur. Sekreterya; kurul tarafından belirlenen proje önceliklerinin ilan edilmesi, gelen tekliflerin önceliklere ve proje formuna uygunluğu açısından ön değerlendirmelerin yapılması, değerlendirme sonucunda uygun görülen projelerin kurula sunulması ve projelerin izlenmesi ve değerlendirilmesi işlerinin takibiyle sorumludur.  Desteklenecek araştırma öncelikleri ve proje başvuru dönemleri de Sekretarya tarafından ilan edilir. Bu çerçevede kurum, kuruluş ve tüzel kişilerce, Bakanlıkça hazırlanan proje formuna uygun olarak  hazırlanacak proje önerileri, ilanda belirtilen süre içinde Sekretaryaya iletilir.          

Desteklenecek projeler bazı kriterlere göre değerlendirilir. Proje öncelikle Bakanlığın ve tarım sektörünün ihtiyaç duyduğu acil ve öncelikli konuları kapsamalıdır. Bakanlık plan-programlarına uygun ve yürütülebilir olmalıdır. Sonuçları uygulamaya aktarılabilir ve sektöre beklenen katkıyı sağlamalıdır. Teknoloji geliştirme ve kullanım potansiyeli olmalıdır. Projenin yürütüleceği yer, altyapı ve personel olanakları, proje ekibinin bilgi ve deneyimi, katılımcılık, mevcut imkânları kullanma durumu, proje bütçesi ile proje faaliyetlerinin uyumluluğu ve süresi bir yılı aşan projelerin gerçekleşme hedeflerinin ve bütçelerinin yıllık bazda belirtilmiş olmaları da diğer kriterlerdir.

Destekleme için başvuruda bulunan projeler, Sekretarya tarafından  hazırlanan proje ön değerlendirme formuna  uygun olarak değerlendirmeye tabi tutulur. Ön değerlendirmede önceliklere ve proje formuna uyumlu görülen projeler Kurula sunulur. Kurul projeleri proje değerlendirme formuna göre değerlendirir ve gerekli gördüğü taktirde, projeleri değerlendirmek üzere TAGEM bünyesinde görev yapan bilim kurulu üyelerinden veya konu ile ilgili uzmanlardan görüş alabilir.

Kurul onayından geçen projelerle ilgili olarak; proje yürütücüsü, destek başvurusunda bulunan kurum/kuruluş, araştırmanın yapılacağı kurum/kuruluş/birim ve Bakanlık dışında projeyi destekleyenler varsa bu destek sahiplerinin üst düzey yöneticileri ile TAGEM Genel Müdürü arasında Bakanlıkça hazırlanan Proje Sözleşme Formuna  göre düzenlenen, tarafların hak ve yükümlülükleri ile idari, mali hükümleri ve diğer hususları kapsayan sözleşme imzalanır.

 Proje gelişme raporları, Bakanlıkça hazırlanan proje gelişme raporu formuna  uygun olarak hazırlanır ve sözleşmede belirtilen süreler sonunda sekretaryaya iletilir. Proje gelişme raporlarının hangi sıklık ve kapsamda hazırlanacağı projenin özellikleri dikkate alınarak sözleşmede belirlenir. Süresi bir yıldan fazla olan projelerde proje yürütücüsü, her yılın en geç Aralık ayı başında Bakanlıkça hazırlanan proje yıllık sonuç raporu formuna  uygun olarak hazırlayacağı proje yıllık sonuç raporunu Kurula iletilmek üzere Sekretarya’ya teslim eder. Projenin tamamlanmasını müteakip en geç iki ay içinde Bakanlıkça hazırlanan proje nihai sonuç raporu formuna  uygun olarak hazırlayacağı, proje nihai sonuç raporunu, Kurula iletilmek üzere Sekretarya’ya teslim eder.

Onaylanan proje formatı ve sözleşmeye uygun şekilde yürütülmediği tespit edilen projelere verilecek destek, Sekretarya'nın önerisi ile Kurul tarafından iptal edilir. Duruma göre proje sahibine eksikliklerin düzeltilmesi amacıyla en fazla iki ay süre verilebilir. Gelişme raporlarının mücbir sebepler dışında üst üste iki dönem, zamanında gönderilmemesi proje desteğinin iptali için geçerli nedendir. Öngörüldüğü biçimde yürütülmediği veya mücbir nedenlerle yürütülmesi geçici olarak olanaksız hale gelen projelere öngörülen destek sekretaryanın, kurumun veya proje yürütücüsünün başvurusu üzerine Kurul kararı ile geçici olarak durdurulur. Durdurma gerekçelerinin ortadan kalkması halinde proje yeniden başlatılır ve durdurma süresi proje süresine ilave edilir.Ancak yürütülmesi olanaksız hale gelen projeler, proje yürütücüsünün başvurusu ve Kurulun kararı ile destek kapsamından çıkarılır

Proje yıllık ve nihai sonuç raporlarında bilimsel, teknik ve proje bütçesinde öngörülen tüm harcamalara ait bilgi ve belgeleri ile tüm gelişme ve sonuçlara yer verilir. Raporlar, Kurulun teknik ve mali değerlendirmesi neticesinde kabul veya reddedilir. Raporu kabul edilen projenin sözleşmeye göre belirlenmiş olan o yıla ait veya nihai destek ödemesi yapılır. Destek ödemesi; Bakanlık tarımsal destekleme bütçesinden desteklenecek proje adına TC Ziraat Bankasında açılan hesaba, proje yıllık/nihai sonuç raporunun Kurul tarafından kabul edilmesinin ardından aktarılır. Kurum adına başvurulan proje için açılan proje hesabı kurum yöneticisi ve proje yürütücüsü adına ortak açılır. Raporu reddedilen projelere ait herhangi bir destekleme ödemesi yapılmaz. Yıllık veya nihai sonuç raporunun reddedilmesi halinde daha önce yapılan destek ödemeleri ile ilgili olarak haksız ödemeyi sağlayan belge veya belgeleri düzenleyen gerçek/tüzel kişilerden ve diğer ilgililerden müteselsilen geri alınır.

Proje bütçesinden desteklenecek harcamalar : Alet, teçhizat ve yazılımlar, dayanıklı taşınır malzeme ve sarf malzemeleri, danışmanlık ve hizmet alımları, projede kullanılan cihazların bakım onarım giderleri, yurt içi ve yurt dışı seyahat giderleri, posta ve nakliye giderleri, proje bütçesinin % 5'ini geçmeyecek oranda proje ile doğrudan veya dolaylı ilgisi olan diğer giderlerdir.

Proje bütçesinden desteklenemeyecek harcamalar ise: Her türlü kâr, fırsat maliyeti, sermaye kullanım maliyeti, dağıtım, pazarlama ve ticari amaçlı reklam giderleri, proje hazırlama giderleri, projenin sonuçlarının ticari uygulamaya dönüştürülmesi için yapılacak giderler, ısıtma, aydınlatma, haberleşme ve su giderleri, altyapıya yönelik inşaat giderleri, kredi kullanma maliyetleri, muhasebe, sekreterlik ve benzeri idari personel giderleri ve proje ile doğrudan veya dolaylı ilgisi olmayan diğer harcamalardır.

Projelere öngörülmeyen giderler için; proje yürütücüsünün gerekçeli başvurusu üzerine Kurul tarafından ek destek verilebilir. Ek destek proje toplam desteğinin % 10'unu geçemez ve proje yürütücüsünün gerekçeli başvurusu üzerine Kurul tarafından proje süresi, toplam sürenin en fazla % 25'ine kadar uzatılabilir.

Bakanlık tarafından desteklenen projelerin gerçekleştirilmesi sonucunda ortaya çıkan bilgi, eser, buluş ve teknoloji gibi her türlü fikri ürün üzerindeki kullanım ve uygulamaya aktarma hakkı katkı oranında Bakanlığa aittir. Farklı bir uygulama olması halinde, bu uygulama sözleşmede yer alır. Proje yürütücüleri, Bakanlığın desteğini belirtmek şartıyla, yurtiçinde veya yurtdışında araştırma ile ilgili makale yayımlayabilir ve tebliğ sunabilir. Yayımlanan makaleler ve sunulan tebliğlerin bir örneğinin Sekretaryaya gönderilmesi zorunludur. Gizlilik gerektiren hallerde, koşullara uyulması yayın yapanların sorumluluğundadır.

Proje yürütücüsü ve araştırmacılara proje sonunda ortaya çıkan ürün ve eserlerden telif hakkı ödenmesini gerektirir nitelikte olanlar için projenin sonuç raporunun Kurul tarafından kabul edilmesini müteakip ödeme yapılabilir. Telif ücretleri toplamı proje tutarının %10'unu geçemez.

Proje yürütücüsü ve proje sözleşmesinde imzası olan kişi, kurum ve kuruluşlar bazı ilkelere uygun hareket etmek zorundadırlar. Buna göre; Kamu kurumlarının uymak zorunda oldukları etik davranış ilkelerini düzenleyen tüm mevzuat hükümlerine uymak ve uyulmasını sağlamak, İnsan ve hayvanların deneysel amaçlarla kullanılmasının gerektiği hallerde, tüm mevzuat hükümlerine ve uluslararası etik ilkelerine uygun hareket etmek, Projenin yürütülmesi sırasında evrensel nitelikli bilimsel araştırma ve bilimsel yayın kurallarına uymak zorundadır. Bu ilkelere uyulmadığı durumların Kurul tarafından tespiti halinde yürürlükteki mevzuata göre hareket edilir.

Haksız yere destekleme ödemesinden yararlanmak üzere sahte veya içeriği itibarıyla gerçek dışı belge düzenleyen ve kullananlar hakkında cezai ve diğer kanuni işlemler yapılır. Haksız yere destekleme ödemesinden yararlanıldığının tespit edilmesi halinde, haksız yere ödenen destekleme ödemesi haksız ödemeyi sağlayan belge veya belgeleri düzenleyen gerçek/tüzel kişilerden ve diğer ilgililerden müteselsilen geri alınır. Süresi bir yılı aşan projelerde proje yürütücüsünün sözleşmede belirtilen çalışmalarını izleyen yıllarda yerine getirmediğinin belirlenmesi halinde, önceki yıllarda yapılan destekleme ödemeleri kendilerinden yasal faizleri ile birlikte tahsil edilir.

    



[1] 28 Eylül 2007 tarih ve 26657 sayılı Resmi Gazetede Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca yayınlanan 2007/42 sayılı Tebliğ.